(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
12.273. అధ్యాయః 273
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
భీష్మేణ యుధిష్ఠిరంప్రతి ప్రజాపాలనప్రకారప్రతిపాదకద్యుమత్సేనసత్యవత్సంవాదానువాదః॥ 1॥
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text

యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 12-273-0x(6310)(76191)
కథం రాజా ప్రజా రక్షేన్న చ కించిత్ప్రతాపయేత్।
పృచ్ఛామి త్వాం సతాం శ్రేష్ఠ తన్మే బ్రూహి పితామహ॥ 12-273-1(76192)
భీష్మ ఉవాచ। 12-273-2x(6311)
అత్రాప్యుదాహరంతీమమితిహాసం పురాతనం।
ద్యుమత్సేనస్య సంవాదం రాజ్ఞా సత్యవతా సహ॥ 12-273-2(76193)
అవ్యాహృతం వ్యాజహార సత్యవానితి నః శ్రుతం।
వధాయ నీయమానేషు పితురేవానుశాసనాత్॥ 12-273-3(76194)
అధర్మతాం యాతి ధర్మో యాత్యధర్మశ్చ ధర్మతాం।
వధో నామ భవేద్ధర్మో నైతద్భవితుమర్హతి॥ 12-273-4(76195)
ద్యుమత్సేన ఉవాచ। 12-273-5x(6312)
అథ చేదవధో ధర్మోఽధర్మః కో జాతుచిద్భవేత్।
దస్యవశ్చేన్న హన్యేరన్సత్యవన్సంకరో భవేత్॥ 12-273-5(76196)
మమేదమితి నాస్యైతత్ప్రవర్తేత కలౌ యుగే।
లోకయాత్రా న చైవ స్యాదశ్చ చేద్వేత్థ శంస నః॥ 12-273-6(76197)
సత్యవానువాచ। 12-273-7x(6313)
సర్వ ఏవ త్రయో వర్ణాః కార్యా బ్రాహ్మణబంధనాః।
ధర్మపాశనిబద్ధానాం నాల్పోఽప్యపచరిష్యతి॥ 12-273-7(76198)
యో యస్తేషామపచరేత్తమాచక్షీత వై ద్విజః।
అయం మే న శృణోతీతి తస్మిన్రాజా ప్రధారయేత్॥ 12-273-8(76199)
తత్త్వాభావేన యచ్ఛాస్త్రం తత్కుర్యాన్నాన్యథా వధః।
అసమీక్ష్యైవ కర్మాణి నీతిశాస్త్రం యథావిధి।
దస్యూన్నిహంతి వై రాజా భూయసో వాఽప్యనాగసః॥ 12-273-9(76200)
భార్యా మాతా పితా పుత్రో హన్యంతే పురుషేణ తే।
పరేణాపకృతో రాజా తస్మాత్సంయక్ప్రధారయేత్॥ 12-273-10(76201)
అసాధుశ్చైవ పురుషో లభతే శీతమేకదా।
సాధోశ్చాపి హ్యసాధుభ్యః శోభనా జాయతే ప్రజాః॥ 12-273-11(76202)
న మూలఘాతః కర్తవ్యో నైష ధర్మః సనాతనః।
అపి ఖల్వవధేనైవ ప్రాయశ్చిత్తం విధీయతే॥ 12-273-12(76203)
ఉద్వే తేన బంధేన విరూపకరణేన చ।
వధదండేన క్లిశ్యా న పురోహితససది॥ 12-273-13(76204)
యదా పురోహితం వా తే పర్యేయుః శరణైపిణః।
కరిష్యామః పునర్బ్రహ్మన్న పాపమితి వాదినః॥ 12-273-14(76205)
తదా విసర్గమర్హాః స్యురితీదం ధాతృశాసనం।
విభ్రద్దండాజినం ముండో బ్రాహ్మణోఽర్హతి శాసనం॥ 12-273-15(76206)
గరీయాంసో గరీయాంసమపరాధే పునః పునః।
తదా విసర్గమర్హంతి న యథా ప్రథమే తథా॥ 12-273-16(76207)
ద్యుమత్సేన ఉవాచ। 12-273-17x(6314)
యత్రయత్రైవ శక్యేరన్సంయంతుం సమయే ప్రజాః।
స తావాన్ప్రోచ్యతే ధర్మో యావన్న ప్రతిలంఘ్యతే।
అహన్యమానేషు పునః సర్వమేవ పరాభవేత్॥ 12-273-17(76208)
పూర్వే పూర్వతరే చైవ సుశాస్యా హ్యభవంజనాః।
మృదవః సత్యభూయిష్ఠా అల్పద్రోహాల్పమన్యవః॥ 12-273-18(76209)
పురా ధిగ్దండ ఏవాసీద్వాగ్దండస్తదనంతరం।
ఆసీదాదానదండోఽపి వధదండోఽద్య వర్తతే॥ 12-273-19(76210)
వధేనాపి న శక్యంతే నియంతుమపరే జనాః॥ 12-273-20(76211)
నైవ దస్యుర్మనుష్యాణాం న దేవానామితి శ్రుతిః।
న గంధర్వపితృణాం చ కః కస్యేహ న కశ్చన॥ 12-273-21(76212)
పక్వం శ్మశానాదాదత్తే పిశాచాంశ్చాపి దైవతం।
తేషు యః సమయం కశ్చిత్కుర్వీత హతబుద్ధిషు॥ 12-273-22(76213)
సత్యవానువాచ। 12-273-23x(6315)
తాన్న శక్నోషి చేత్సాధూన్పరిత్రాతుమహింసయా।
కస్యచిద్భూతభవ్యస్య లోభేనాంతం తథా కురు॥ 12-273-23(76214)
రాజానో లోకయాత్రార్థం తప్యంతే పరమం తపః।
తేఽపత్రపంతి తాదృగ్భ్యస్తథావృత్తా భవంతి చ॥ 12-273-24(76215)
విత్రాస్యమానాః సుకృతో న కామాద్ధంతి దుష్కృతీన్।
సుకృతేనైవ రాజానో భూయిష్ఠం శాసతే ప్రజాః॥ 12-273-25(76216)
శ్రేయసః శ్రేయసోఽప్యేవం వృత్తం లోకోఽనువర్తతే।
సదైవ హి గురోర్వృత్తమనువర్తంతి మానవాః॥ 12-273-26(76217)
ద్యుమత్సేన ఉవాచ। 12-273-27x(6316)
ఆత్మానమసమాధాయ సమాధిత్సతి యః పరాన్।
విషయేష్వింద్రియవశం మానవాః ప్రహసంతి తం॥ 12-273-27(76218)
యో రాజ్ఞో దంభమోహేన కించిత్కుర్యాదసాంప్రతం।
సర్వోపాయైర్నియంయః స తథా పాపాన్నివర్తతే॥ 12-273-28(76219)
ఆత్మైవాదౌ నియంతవ్యో దుష్కృంతం సంనియచ్ఛతా।
దండయేచ్చ మహాదండైరపి బంధూననంతరాన్॥ 12-273-29(76220)
`యో రాజా లోభమోహేన కించిత్కుర్యాదసాంప్రతం।
సర్వోపాయైర్నియంయః స తథా పాపాన్నివర్తతే॥' 12-273-30(76221)
యత్ర వై పాపకృన్నీచో న మహద్దుఃఖమర్చ్ఛతి।
వర్ధంతే తత్ర పాపాని ధర్మో హ్రసతి చ ధ్నువం॥ 12-273-31(76222)
ఇతి కారుణ్యశీలస్తు విద్వాన్వై బ్రాహ్మణోఽన్వశాత్।
ఇతి చైవానుశిష్టోఽస్మి పూర్వైస్తాతపితామహైః।
ఆశ్వాసయద్భిః సుభృశమనుక్రోశాత్తథైవ చ॥ 12-273-32(76223)
ఏతత్ప్రథమకల్పేన రాజా కృతయుగే జయేత్।
పాదోనేనాపి ధర్మేణ గచ్ఛేత్రేతాయుగే తథా।
ద్వాపరే తు ద్విపాదేన పాదేన త్వవరే యుగే॥ 12-273-33(76224)
తథా కలియుగే ప్రాప్తే రాజ్ఞో దుశ్చరితేన హ।
భవేత్కాలవిశేషేణ కలా ధర్మస్య పోడశీ॥ 12-273-34(76225)
అథ ప్రథమకల్పేన సత్యవన్సంకరో భవేత్।
ఆయుః శక్తిం చ కాలం చ నిర్దిశ్య తప ఆదిశేత్॥ 12-273-35(76226)
సత్యాయ హి యథా నేహ జహ్యాద్ధర్మఫలం మహత్।
భూతానామనుకంపార్థం మనుః స్వాయంభువోఽబ్రవీత్॥ ॥ 12-273-36(76227)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే శాంతిపర్వణి మోక్షధర్మపర్వణి త్రిసప్తత్యధికద్విశతతమోఽధ్యాయః॥ 273॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-273-3 అవ్యాహృతం దండ్యానామప్యదండ్యత్వం ప్రాక్కేనాప్యనుక్తం। వధాయ వష్యేష్వితి శేషః॥ 12-273-4 వధో నామ స చ ధర్మ ఇతి వదతోవ్యాఘాత ఇత్యర్థః॥ 12-273-8 అపచరేద్బ్రాహ్మణవచనమతిక్రామేత్। ప్రధారయేద్దండం। అధర్మేణ శృణోతీతి ట. థ. పాఠః॥ 12-273-10 అనపరాధివధాత్ జన్మన్యస్మిన్నేవ పాపం ఫలతీత్యాహ భార్యేతి॥ 12-273-11 సాధోః సకాశాత్ శీలం లభతే॥ 12-273-14 తే దస్యవః॥ 12-273-15 బిభ్రదితి సంన్యాసినోఽపి శాస్యాం ఇత్యర్థః॥ 12-273-16 గరీయాంసమపి శాస్యురితి శేషః। పునఃపునరపరాధే కృతే తదా తే విసర్గం నార్హంతి। ప్రథమాపరాథే ఇవేతి వ్యతిరేకదృష్టాంతః॥ 12-273-18 ధర్మోల్లంఘనేఽప్యహన్యమానేషు చోరేషు పూర్వే పూర్వకాలే॥ 12-273-19 అద్య కలౌ॥ 12-273-21 నైవ దస్యుషు దయా కార్యేత్యాహ। నైవేతి। కః కస్యేహేతి ప్రశ్నః। న కశ్చన కస్యాపీత్యుత్తరం॥ 12-273-22 చోరేషు మర్యాదాకరణమపి న సంభవతీత్యాహ పక్కమితి। తేషు సమయం శాస్త్రమర్యాదాం యః కుర్వీత స పక్వం శ్మశానాదాదత్తే పిశాచాన్ దైవతత్వేన గృహ్ణాతి। పాత్రం శ్మశానాదితి డ. పాఠః। పద్మం శ్మశానాదితి ఝ. పాఠః। తత్ర పద్మం శవాలంకారమిత్యర్థః॥ 12-273-23 లాభేనాథ తథా కుర్వితి డ. పాఠః॥ 12-273-24 తే రాజానస్తాదృగ్భ్యః స్తేనేభ్యోఽపత్రపంతే మమాపి రాజ్యే స్తేన ఇతి లజ్జాం కుర్వతేఽతస్యథా వృత్తా లోకయాత్రార్థం ప్రజానాం నిర్దోషత్వం కామయానాః పితర ఇవ తపస్వినో భవంతి॥ 12-273-25 విత్రాస్యమానా ఇతి త్రాసేనైవ ప్రజాః సాధ్వ్యో భవంతి॥ 12-273-29 దుష్కృతం దుష్టకర్మకారిష్యం॥ 12-273-32 ఆశ్వాసయద్భిః ద్రజా ఇతి శేషః॥ 12-273-33 ఏతద్భూమండలం ప్రథమకల్పనే ముఖ్యేవార్హిసాభవేన దండేన జయేద్వశీకుర్యాత్। ధిగ్దండం వాగ్దండమాదాతదండం వధృదండం చ యుగక్రమేణ ప్రజాసు ప్రవర్ణయేదితి తాత్పర్యం॥ 12-273-35 నిర్దిశ్య నిశ్చిత్య। తపోదండం। రాజభిః కృతదండాస్తు సుచ్ద్యంతి గలినా జానా ఇతి దండస్యాపి తపోవచ్ఛుద్ధిహేతుత్వస్మృతేః॥ 12-273-36 సత్యాయ బ్రహ్మప్రాప్తయే। హి ప్రతిద్ధం। మహద్ధమంఫలం జ్ఞానం। గయా యేన ప్రకారేణేహ న జహ్యాత్తాదృశమహింసాఖ్యం ధర్మం మనురబ్రవీత్॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.